Bã của các thức ăn được đào thải từ 24 đến 36 giờ sau khi vào đường tiêu hoá. Chứng táo bón có thể gây nhức đầu, lưỡi dơ (trắng), ăn khó tiêu, nhưng lạm dụng thuốc xổ kích thích, làm cho ruột già giữ nước quá mức có thể là nguyên nhân gây ngộ độc.
Táo bón mất trương lực
Táo bón thường là do ruột mất trương lực: thành ruột yếu, khả năng co bóp không đủ để đẩy phân dọc theo ruột già, có thể do bệnh nhân không đi tiêu khi có nhu cầu. Nín đi tiêu nhiều lần, dần dần đưa đến mất phản xạ đại tiện, phân có đầy trực tràng, nhưng không làm cho các cơ ruột co lại. Ở dạng táo bón này, cần phục hồi chức năng ruột, tập cho ruột hoạt động trở lại bằng cách tạo thói quen đi đại tiện mỗi ngày vào giờ nhất định. Cũng cần lưu ý đến tổng trạng của bệnh nhân, nếu là người có cuộc sống tĩnh tại, nên có hoạt động cơ thể vừa sức: đi bách bộ, đi bơi...
Ngày nay, người ta dùng nhiều thức ăn tinh chế hoặc dùng nhiều thịt, ít rau. Nhưng thức ăn này sau khi được chuyển hoá, tạo ít chất xơ và phân lưu lại lâu hơn trong ruột, trở nên khô, cứng. Đối với một số người, phân khô là do uống không đủ nước. Ở những trường hợp này, ăn nhiều canh, uống nhiều nước có thể giải quyết hoặc cải thiện được tình trạng táo bón.
Các chuyên gia dinh dưỡng khuyên nên uống một ly nước cam vào buổi ăn sáng và trong ngày 11 ly nước.
Trong nhiều trường hợp, nhu động ruột giảm là do thiếu mật và để chữa bệnh, nên dùng thuốc thông mật (thuốc kích thích mật từ túi mật và ống dẫn mật vào tá tràng), có thể là dược phẩm viên mật nghệ hoặc thực phẩm (dầu mè, lòng đỏ trứng gà).
Phần lớn các trường hợp táo bón có thể giải quyết với chế độ ăn tạo nhiều chất xơ. Như vậy, khối lượng phân quan trọng hơn và dễ dàng kích thích nhu động ruột. Rau cải, trái cây tươi có chứa các chất xơ thực vật, tạo một khối lượng lớn bã, có thể chống táo bón.
Đặc tính sinh học của chất xơ
Chất xơ có thể giải quyết táo bón do các đặc tính sau đây:
Khả năng hấp thu nước
Các chất xơ hút nước, làm tăng khối lượng các chất trong ruột, kích thích nhu động ruột, ngăn ngừa và giải quyết hữu hiệu táo bón.
Kích thích nhu động ruột
Chất xơ tăng khối lượng phân ở người, kích thích nhu động ruột. Như vậy, chất xơ là một dạng thuốc nhuận tràng cho người táo bón.
Phóng thích các acid béo dễ bay hơi
Tóm lại, chế độ ăn cho người táo bón cần nhiều chất xơ, nhiều nước, có chất béo và vitamin B1. Đối với người táo bón mãn tính, phải thay đổi một cách thận trọng tuần tự chế độ ăn. Tuyệt đối, không dùng thuốc xổ kích thích như dầu xổ (dầu Thầu dầu) hay calomel (chlorur thuỷ ngân). Nên dùng những chất bôi trơn ruột như dầu paraffin làm thuốc nhuận tràng hay những chất để lại bã không kích thích như thạch (agar - agar) (rau câu, sương sa).